संस्कृत भाषा में परस्पर विपरीत अर्थ प्रकट करने वाले शब्दों को विलोम शब्द अथवा विपर्यय शब्द कहा जाता है। अध्ययन और शिक्षण की सुगमता हेतु प्रमुख विलोम शब्दों की सूची नीचे दी गई है:
| क्र.सं. | शब्दः (शब्द) | विलोम शब्दः (विपरीतार्थक) | अर्थ (Word – Opposite) |
|---|---|---|---|
| 1 | उदयः | अस्तः | उगना – डूबना |
| 2 | सत्यम् | असत्यम् / मिथ्या | सच – झूठ |
| 3 | धर्मः | अधर्मः | धर्म – अधर्म |
| 4 | सुखम् | दुःखम् | सुख – दुःख |
| 5 | आदिः | अन्तः | आरंभ – अंत |
| 6 | ज्ञानम् | अज्ञानम् | ज्ञान – अज्ञान |
| 7 | मित्रम् | शत्रुः | मित्र – शत्रु |
| 8 | प्रकाशः | अन्धकारः / तमः | प्रकाश – अंधेरा |
| 9 | शीतम् | उष्णम् | ठंडा – गर्म |
| 10 | जीवितः | मृतः | जीवित – मृत |
| 11 | अनुजः | अग्रजः | छोटा भाई – बड़ा भाई |
| 12 | उत्कृष्टः | निकृष्टः | श्रेष्ठ – नीच |
| 13 | आस्तिकः | नास्तिकः | ईश्वर को मानने वाला – न मानने वाला |
| 14 | विद्वान् | मूर्खः | ज्ञानी – मूर्ख |
| 15 | नवीनम् | प्राचीनम् | नया – पुराना |
| 16 | जयः | पराजयः | जीत – हार |
| 17 | दाता | याचकः | देने वाला – मांगने वाला |
| 18 | प्रत्यक्षम् | परोक्षम् | सामने – आँखों से ओझल |
| 19 | स्वर्गः | नरकः | स्वर्ग – नरक |
| 20 | मधुरम् | कटु | मीठा – कड़वा |
| 21 | बलवान् | दुर्बलः / निर्बलः | बलशाली – कमज़ोर |
| 22 | सरलः | कठिनः / कुटिलः | आसान – कठिन |
| 23 | उपकारः | अपकारः | भलाई – बुराई |
| 24 | धनी | निर्धनः / दरिद्रः | अमीर – गरीब |
| 25 | आदानम् | प्रदानम् | लेना – देना |
| 26 | सुलभः | दुर्लभः | आसानी से मिलने वाला – कठिनता से मिलने वाला |
| 27 | गुरुः | लघुः | बड़ा/भारी – छोटा/हल्का |
| 28 | विशालः | लघुः / क्षुद्रः | बहुत बड़ा – छोटा |
| 29 | उत्थानम् | पतनम् | उन्नति – अवनति |
| 30 | शाश्वतः | नश्वरः | सदा रहने वाला – नष्ट होने वाला |